TAHİR İLE ZÜHRE HİKÂYESİ


Dr. Doğan KAYA
Türk Halk Hikâyeleri içinde, önemli bir yere sahip olan Tahir
ile Zühre hikâyesi üzerinde, pek çok derleme ve neşriyat
yapılmıştır. Bilahare Fikret Türkmen de mevcut malzemeleri
değerlendirmeye tabi tutarak, ilmî bir çalışmayı gerçekleştirmiştir
(Türkmen, 1983).
Biz de burada hikâyenin Şarkışla Varyantını kaydedeceğiz.
Hikâye 31 Ekim 1992 günü Sivas’ta tarafımızdan derlenmiştir.
Hikâyeyi anlatan Âşık Gafilî (Hacı Ozan), 1935 yılında, Sivas
Şarkışla ilçesi Maksutlu köyünde doğmuştur. Âşık Kuddusî Ozan’ın
oğludur. Hikâyeyi de ondan öğrenmiştir. Âşık Kuddusî ise, bu
hikâyeyi, ustası Vehbî’den öğrenmiştir.
Gafilî, Tahir ile Zühre’den başka Köroğlu’nun (Bolu) ve
(Ahmet Bey’in kız kardeşi Döne Hanım’ı Getirmesi) kollarını da
bilmekteyken, bugün, devamlı anlatmadığı için hemen hemen
unutmuş durumdadır. Bize anlattığı bu hikâyeyi de takriben yirmi
yıl önce anlatmıştır. Bu bakımdan, bilhassa manzum kısımlarda
kısmen eksik yerler bulunmaktadır. Gafili, hikâyeyi, sazı olmadan,
gezerek ve meddah usulü anlatmış, manzum kısımları da değişik
ezgilerle terennüm etmiştir.
Tahir ile Zühre hikâyesi, bilindiği gibi manilerle örülmüş bir
halk hikâyesidir. Ne var ki, elimizdeki Şarkışla Varyantı, diğer
hikâyelerde olduğu gibi on bir ve sekizli şiirlerle ve koşma tarzı
kafiye düzeninde manzum kısımlara sahiptir. Hikâye bu yönüyle,
diğer varyantların bir çoğundan ayrılmaktadır. Olaylar, şahıslar ve
mekân bakımından da önceki varyantlarla farklılaşan hususlar
ihtiva eder. Sözgelişi, yaygın olarak bilinen Tahir ile Zühre hikâyesinde
kahramanlar birbirine kavuşamazken, bu hikâyede âşıklar vuslata
ermektedir.

*Yayımlandıgı yer: Türk Halk Kültüründen Derlemeler 1993, (1995), Ankara,
s. 169-194.

2

Yayımladığımız bu metin Azebaycan varyantıyla (Ahundov, 1961;
3-49) büyük oranda benzerlik göstermektedir. Metindeki kişiler, sayılar
formel sözler, tasvir sözleri ve özlü sözlerle manzum yapı ile ilgili
tespitlerimiz şöyledir:
Kişiler:
Alaaddin Hoca, Ali Han Vezir, Arife (Ethem Şah’ın
bacısı)Başvezir Ahmet (Ethem Şah abisi), Cadı Karı, Çoban , Çobanın
annesi, Ethem Şah (Hükümdar), Ethem Şah Hanımı, General Sait Paşa
(Ali Han Vezir’in oğlu), Hızır Aleyhisselâm/Derviş, İspanya Kralı,
Kara Vezir, Lala, Melek Suna (Zühre’nin arkadaşı), Melek Suna,
Mısır Padişahının kızı, Şahap (Tahir’e yardımcı eden delikanlı),
Tahir, Zühre, Zühre (İspanya Kralı’nın kızı),.
Sayılar:
2: iki tane sille
3: üç akçe, üç defa, üç gün, üç tane
5: beş akçe, bir ay, bir hafta
7: yedi gün, yedi sene, yedi yaş, yedi yıl, yedi yolun çatı
7-8: yedi-sekiz yıl
10: on beş yaş, on beş-yirmi tane atlı, on iki gün, otuz iki belik,
otuz tane bahçe
40: kırk cariye, kırk gün kırk gece düğün, kırk gün kırk gece,
kırk gün, kırk saat, kırk tane kız
50: elli sene, elli senelik saz sanatkârı
Belde, mekân:
İspanya, Kahraman şehri, Mısır, Tuna Yalısı, Türk hududu.
Renk:
kırmızı elma,
3

Hayvan.
at, davar, kurt, kurt-kuş.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s