SAHA KAHRAMANLIK DESTANI “OLONKO” – Doç.Dr.Fatih KİRİŞÇİOĞLU

Saha folklorunun en önemli ve tarihî türü “olonxo” adı verilen kahramanlık destanlarıdır.Olonkolar,birkaç bin mısradan başlayıp,otuz kırk bin mısraya kadar ulaşabilen çok büyük destanî şiirlerdir.Olonkolar,”Er-Soğotox”,”Ürüñ Uolan”,”Nurgun Bootur”,”Abaxtay Bergen”,”Kulun Kulustur” gibi hep
kahramanlarının adını taşırlar.Olonkoları okuyan şahıslara da oloñxosut”(olonko anlatıcısı) adı verilmektedir.Olonkoların bugüne kadar yüz elli tam metni toplanmış ve on yedi tam metni basılmıştır.Sujet (kısa özet)lerinin sayısı ise üç yüze
ulaşmıştır1.Bunların bir kısmı ise Saha Yeri ( Yakutistan) veya Rusya arşivlerinde yazıya geçirilmeyi beklemektedir .

“Olonxo” Kelimesinin Kökeni :

“Olonxo” kelimesinin,Kıpçak lehçelerinde kullanılan ölöng “şarkı,türkü” kelimesiyle şekil ve mânâ bakımından bir benzerliği olduğu açıktır.Saha dilbilimcisi Antanov’a göre kelimenin ikinci kısmı olan –ko , bütün Türk lehçelerinde bulunan koş- “şiir,şarkı yazmak/yakmak ” fiilinin bir kalıntısıdır ve
buradan da Sahaca kohuy- “şiir, şarkı yazmak; terennüm etmek”, kohoon “şiir” (Türkçe : koşug “şiir,manzume” ; koşak “tarihi şarkı”) kelimeleri türetilmiştir.Buradan, Sahaca olonxo “toplanmış söz” kelimesini çok eski bir Türkçe kelime olan ölöng “şarkı” + kohoon “eser,manzume,tarihî şarkı” kelimelerinin birleşmesinden meydana geldiğini,zamanla –hoon elementinin kaybolduğunu,buna delil olarak da su +tühüölee- < Trk.suga tüşgüle- “suya girmek” birleşmesinden sötüölee- “yıkanmak” şekline benzeyen olongkoloo-
“olonko söylemek” şeklinin ortaya çıktığını savunmaktadır3.

1 M.Fatih Kirişçioğlu, “Er-Soğotox Efsanesi’ndeki Motifler”, BİR Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi-
Prof.Dr.Kemal Eraslan Özel Sayısı, sayı 9-10,İstanbul 1998,s.433-438
3 N.K.Antanov “Zametki ob epose Yakutov, Sovetskaya Turkologiya, 1974/I, s.25-27 Moskova 1974 (Aktaran
: Mehmet Tezcan, “Yakutlar(Sahalar)ın Olonkho Destanı Hakkında Bazı Notlar”, Kardeş Edebiyatlar,
1982/4,s.29-30, Erzurum 1982)

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s