Kitabi Dədə Qorqud – Dede Korkut Kitabı – 3

İç Oğuz’a Taş Oğuz Asi Olub Beyrek Öldüki Boyu Beyan Eder

Üç oq, Boz oq yığnaq olsa, Qazan evin yağ-maladardı. Qazan gerü evin yağmalatdı. Emma Taş Oğuz bile bulmmadı. Hemin iç Oğuz yağ-maladı.
Xaçan Qazan evin yağmalatsa, helalinin elin alur, tışra çıqar, andan yağma ederdi.
Taş Oğuz beglerinden Aruz, Emen ve Qalan beğler bum eşitdiler, ayıtdılar ki, “Baq, baq! Şim-diye değin Qazan’ın evin bile yağma ederdik. Simde neçün bile olmıyavuz?” -dediler. İttifaqı cemi Taş Oğuz begleri Qazan’a gelmediler, edavet eylediler.
Qılbaş derler, bir kişi vardı. Qazan aydır: “Mere Qılbaş, bu Taş Oğuz begleri xanım bile ge-lürlerdi. Şimdi neçün gelmediler?” -dedi. Qılbaş aydır:” Bilmez misin neçün gelmediler? Evin yağ-malatdığm dem Taş Oğuz bile bulmmadı, sebeb oldur”, -dedi. Qazan aydır: “EdaveT bağladılar he mi?”, dedi. Qılbaş aydır:Xanım men varaym, on-ların dostlığm- düşmenligin bileyin”, -dedi. Qazan aydır: “Sen bilürsen var!” -dedi.
Qılbaş bir qaç adam ile binür. Qazan’m tayısı Aruz’m evine geldi. Aruz dexi altun günlügin dik-mişdi, oğlanlar ile oturmışdı. Qılbaş gelüb Aruz’a selam verdi, aydır: “Qazan bunlu oldı. Elbetde, tayım Uruz mana gelsün” -dedi. Qara başım bu-naldı, üzerüme yağı geldi. Develerim bozlatdılar, Qaraquc’da Qazlıq atlarım kişnetdiler. Qaza ben-zer qızımız-gelinümiz bunlu oldı. Menim qara ba-şıma gör neler geldi. Tayım Aruz gelsün” -dedi.
Aruz aydır: “Mere Qılbaş, ol veqt kim Üç, Boz oq yığnaq olsa, ol veqt Qazan evin yağma ederdi. Suçımız neydi ki, yağmada bile olmadıq? -dedi. Hemişe Qazan’m başına bunlu gelsün, tayısı Aruz’ı daim ana tursun. Biz Qazan’a düşmeniz, bellü bil- sün!” -dedi. .
Qılbaş burada soylamış, görelim xanım, ne soylamış, aydır:
Mere qavat,
Qalqubanı Qazan xan yerinden tun geldi. Ala Tağ’da çadırm-otağm dikdi. Üç yüz altmış altı alp erenler yanma yığnaq
oldı.
Yemek-içmek arasında begler seni aradı. Üstümüze yağı-nesne gelmedi. Men senin dostlığm-düşmanlığın smayu
geldim.
Qazan’a düşmen imişsen, bildim! -dedi. Qalqub “Xoş qal!” -deyüb getdi.
Aruz gayet sext oldı. Taş Oğuz beglerine adam saldı. “Emen gelsün, Alp Rüstem gelsün, Dö-nebilmez Dülek Uran gelsün, gerü qalan begler hep gelsün!” dedi.
Taş Oğuz begleri hep yığnaq oldı. Ala bargah otaqların düze dikdi. Atdan aygırdan, deveden buğra, qoyundan qoç qırdırdı. Taş Oğuz beglerine ağırlıq edüb toyladı. Aydır: “Begler, men sizi niye çağırdım, bilür misiz?”
Ayıtdılar: “Bilmezüz”. Aruz aydır: Qazan bize Qılbaş’ı göndermiş.”Elim günim çapıldı, qara başım bunlı oldı, tayım Aruz mana gelsün”, -demiş.
Qılbaş’a ayıtdım ki, qaçan ki, Qazan evin yağ-maladardı. Taş Oğuz begleri bile yağmalardı. Beg-ler gelür Qazan’ı selamlar, gederdi”.
Emen aydır: “Ya sen ne cavab verdin?” Aruz aydır ki, “Mere qavat, Biz Qazan’a düşmemiz”, -dedim.Emen aydır: “Eyü demişsen”. Aruz aydır: “Begler, ya siz ne dersiz?” Begler aydır: “Ne de-
.
yelüm? Çün sen Qazan’a düşmen oldm, biz de düşmemiz”, -dediler.
Aruz araya Müshef getürdi. Hep begler el urıb and içdiler. “Senin dosuna dost ve düşmenüne düşmeniz”, -dediler. Aruz cümle begleri xeletledi, döndi aydır: “Beyler Begrek bizden qız almışdır, güyegümizdir. Emma Qazan’m inağıdır. Gelsün bizi Qazan’la barışdırsun. Deyelüm, getürelim:, bize muti olursa, xoş! Olmaz ise ben saqalını tu-taym, siz qılıc aşurın, parelen! Aradan Beyreg’i ge-tirelüm. Andan sonra Qazan ile işümiz xeyir ola!” -dedi.
Beyreg’e kağıd gönderdiler. Beyrek odasında yiğitlerle yeyüb-içirdi. Aruz’dan adam geldi, selam verdi. Beyrek aleyk aldı. Ayıtdı: “Xanım Aruz size selam aydır, kerem etsün, Beyrek gelsün Qazan’la bizi barışdırsun!” , -deir. Beyrek “Xoş ola!” dedi. Atm çekdiler bindi. Qırq yiğitler Aruz’m evine geldi. Taş Oğuz begleri oturarken girib selam verdi. Beyreg’e Aruz aydır: “Bilür misen, seni niye qağırdıq?” Beyrek aydır: “Niye qağırdmız”. Aruz aydır: “Heb şol oturan begler Qazan’a asi oldıq, and içdik”. Müshef getürdiler. “Sen dexi and iç”, -dediler. “Qazan’a men asi olmazam”, deyü and içdi, soyladı aydır:
Men Qazan’m ne’metini çoq yemişem Bilmezsem, gözüme tursun! Qaraqucda Qazhq atma çoq yilmeşem, Bilmezsem mana tabut olsun! pi Yaxşı qaftanlarm çoq geymişem Bilmezsem, kefenim olsun! Ala bargah otağına çoq girmeşem Bilmezsem, mana zindan olsun. Men Qazan’dan dönmezem, bellü bilgil!
Beyreg’in saqalmı tutdı. Begler Beyreg’e qı-yamadı. Beyreg Aruz qaqduğın burada bildi. Soy-lamış, aydır:
Aruz, mana bu işi edeceğin bilseydim, Qaraqucda Qazlıq atıma binerdim! Eğni berk demir tonım geyerdim! Qara polad uz qılıcım belime bağlardım! Alm-başa gunt ışuğım urardım! Qarğu tali altmış tutam sügümi elüme
ahırdım.
Ala gözlü begleri yanıma salardım! Qavat, men bu işi tuysam, sana böyle gelür miydüm?
Aldayuban er tutmaq övret işidir,
Övretinden mi öğrendin, sen bu işi, qavat?
-dedi. Uruz aydır: “Mere, herze-merze söyleme.
Qanma susanma. Gel and iç!” -dedi. Beyrek aydır: “Vallah, men Qazan Oğuzma başım qomışam. Qazan’dan dönmezem, gerekse yüz pare eyle!” dedi. Aruz gene qaqdı. Beyrek’in saqalmı berk tutdı, beglere baqdı. Gördi kimse gelmez. Aruz qara polad uz qılıncm tartub Beyreg’in sağ oyluğın çaldı, qara qana bulaşdı. Beyreg’in başı bunlu oldı. Begler hep tağıldı. Her kişi atlu atma bindi. Bey-reg’i dexi bindirdiler. Ardına adam bindirib qu-caqladılar. Qaçdılar, Beyreg’i odasına yenirdiler. Cübbesin üzerine örtdiler. Beyrek burada soyladı, aydır:ı Yiğitlerim yerinizden uru turun,
Ağ-boz atumm quyruğmı kesin.
Arqubeli ala tağdan dünin, aşun.
Aqmdılı görkli suyı delüb keçün
Qazan’m divanma çapub varın
Ağ çıqarıb, kara geyün
“Sen sağ ol, Beyrek öldi”, -deyin.
Ayıdınuz: “Namerd Aruz tayından adam geldi. Beyreg’i istemiş, ol dexi varmış. Hep Taş Oğuz begleri yığnaq olmış. Bilmedik, yeme-içme arasında Müshef getürdiler. “Qazan’a biz asi oldıq, and içdik. Gel sen dexi and iç!” -dediler. İçmedi. “Men Qazan’dan dönmezem” dedi. Namerd taym qaqdı. Beyreg’i qılıçladı. Qara qana bulaşdı, bunlu oldı. Yann qiyamet güninde menim elüm Qazan xanın yaqasmda olsun, menim qanım Aruz’a qo-yarsa!” -dedi.
Birdexisoylamışaydır:
Yiğitlerim Aruz oğlu Başat gelmedin Elim-günim çapılmadın, Qaytabanda develerim bozlatmadm Qaraqucda Qazlıq atım kişnetmedin Ağca qoyunlarım menrişmedin Ağca yüzlü qızım-gelinüm ekşeşmedin
Ağca yüzlü görklimi Aruz oğlı Başat gelüb
almadın,
Elim-günim çapmadın
Qazan mana yetişsün Menim qanım Aruz’a qomasun. – Ağca yüzlü görklümi oğlana alı versin Axiret haqqmı helal etsün. Beyrek padşahlar padşahı Heqq’e vasil oldı.
bellü bilsün! -dedi.
Beyreg’in babasına-anasma xeber oldı. Ağ evi-eşiginde şiven qopdı. Qaza benzer qızı-gelini ağ çı-qardı, qara geydi. Ağ-boz atının quyruğmı kes-diler. Qırq-elli yiğit qara geyüb gög sarındılar. Qazan bege geldiler, sarıqların yere urdılar “Bey-reg”, -deyü çoq ağladılar. Qazan’m elin öpdiler. “Sen sağ ol, Beyrek öldi!” -dediler. Namerd tayın al
eylemiş. Oquyuban bizi aldılar. Vardıq, Taş Oğuz begleri size asi olmuşlar, bilmedik. Müshef ge~ türdiler, Biz Qazan’a asi oldıq. Sen dexi bize müt’i ol! -dediler. And içdiler. Beyreg etmegün basmadı. Anlara müt’i olmadı. Tayın namerd Aruz gagdı. Beyreg’i oturduğı yerde qılıcladı. Bir oyluğm dü-şirdi. “Sen sağ ol xanım, Beyreg Heqq’ e vasil oldı menim qanım Aruz’a qomasun” -dedi, -dediler.
Qazan bu xeberi eşitdi. Destmalm eline alub ökür-ökür ağladı. Divanda zarlıq qıldı. Hep anda olan begler ağlaşdılar. Qazan vardı, odasına girdi; yedi gün divana çıqmadı, ağladı-oturdı.
Begler yığıldı, divana geldi. Qazan’m qardaşı Qaragüne aydır: “Qılbaş, var ayıt Qazan gelsün-çıqsun, bir yiğit senin ucından aramızdan eksildi. Hem vesiyyet eylemiş,” Menim qanım qomıyasan, alasan” demiş. Varalum, düşmeni haqlıyalum, di!” -dedi. Qılbaş aydır: “Sen qarmdaşısan, sen var!” -dedi.
Elhesil ikisi bile vardılar. Qazan’m odasma gir-diler. Selam verdiler. “Sen sağ ol, xanım” -dediler. -Bir yiğit aramızdan eksildi, senin yolında baş verdi. Derem, qanm alalım; hem size ısmarlamış, “menim qanım alsun” demiş. Ağlamaqla nesne mi olur? Tun gel yuqarı” -dedi.
Qazan aydır:
– Meslehetdi. Cebbexaneyi yükletsünler. Hep begler, hep binsünler! -dediler.
Cemi begler bindi: Qazan’m qonur atın çek-diler, bindi. Borı çalındı, kos uruldı. Gece-gündüz demediler, yortma oldı.
Aruz’a ve cem’i Taş Oğuz beglerine xeber oldı.” İşde, Qazan geldi” dediler. Anlar dexi çeri derüb boru ağırdan Çjazan’a qarşu geldiler
Üç oq, Boz oq qarşulaşdılar. Aruz aydır:
1. Menim iç Oğuz’da qırımım Qazan olsun! Emen aydır:
2. Menim qırımım Ters Uzamış olsun! Alp Rüstem aydır:
– Menim qırımım Ense Qoca oğlı Oqçı olsun, – dedi.
Her biri bir qırım gözetdi. Alaylar bağlandı, qoşunlar düzüldi. Borılar çalındı. Tavullar dögildi..
Aruz Qoca meydana at depdi. Qazan’a çağırıb “Mere qavat, sen menim qırımımsan, sen gel berü!” -dedi. Qazan qalqan yapmdı, sügüsin eline aldı. Başı üzerine çevirdi. Aydır:
– Mere qavat, muxannatlıq ile er öldürmek nece olur, men sana göstereyim! -dedi.
Aruz Qazan’ın üzerine at saldı. Qazan’ı qı- lıcladı, zerre qeder kesdiremedi, öte keçdi. Nöbet Qazan’a değdi. Altmış tutam ala gönderin qoltuq qısdı, Aruz’a bir gönder urdı. Köksinden yalab deq öte keçdi. At üzerinden yere saldı. Qarındaşı Qa- ragüne’ye işaret etdi:
– Başm kes! -dedi.
Qaragüne atdan endi, Aruz’un başm kesdi.
Taş Oğuz begleri bunu görüb, hep atdan en-diler. Qazan’m ayağına düşdiler, suçların dilediler, elin öpdiler. Qazan suçların bağışladı. Beyreg’in qanm tayısmdan aldı. Aruz’un evin çapdırdı. Elini-günini yağmalardı. Yiğit begler toyum oldı.
Qazan gög alan çemene çadır dikdirdi. Otağm qurdı. Dedem Qorqud gelüben şadlıq çaldı. Gazi erenler başına geldügin aydı -verdi:
Qanı dediğim beg erenler,
Dünya menim deyenler?
Ecel aldı, yer gizledi,
Fani dünya kime qaldı?
Gelimli-gedimli dünya
Son uci ölümli dünya!
Elaqibet, uzun yaşm ucı ölüm, axırı aynlıq.
Yum vereyim, xanım:
Ölüm veqti geldüginde, arı imandan
ayırmasun. . Ağ saqallu baban, yeri uçmağ olsun!
Ağ birçeklü anan yeri behişt olsun!
Qadir seni namerde möhtaç etmesün! Ağalnundabeşkelmeduaqıldıq, qebul olsun!
“Amin!” “amin!” -deyenler didar görsün.
Yığışdırsun, duruşdursun
Günahınızı Mehemmed Mustafa’ya bağışlasun! Xanım hey

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s