Dede Qorqut

(Kitab-ı Dede Qorqut, Ferhat Zeynelov ve Semet Elizade yayımı, Bakü-1988, s.79-84)

Duxa Qoca Oğlı Deli Domrul Boymı Beyan Eder, Xanım Hey!

Meğer xanım, Oğuz’da Duxa Qoca oğlı Deli domrul deyerlerdi, bir er var idi. Bir quru çaym üzerine bir köpri yapdırmışdı. Keçeninden otuz üç aqca alurdı, keçmıyeninden döge döge qrrk aqca alurdı. Bum neçün böyle ederdi? Anunçün ki,” Menden deli, menden güçli er var mıdır ki, çıqa menümle savaşa” deyirdi; “Menim erliğim, be-hadirligim, cılasunligim, yiğitliğim Rum’a, Şam’a gede çavlana” deyirdi.
Meğer bir gün köprisinin yamacında bir bölük oba qonmuş idi. Ol obada bir yaxşı-xub yiğit sayru düşmüş idi. Allah emrile ol yiğit öldi. Kimi”oğul” deyü, kimi “qardaş” deyü ağladı. Ol yiğit üzerine möhkem qara şiven oldı. Nagahandan Deli Dom-rul çapar yetdi; aydır: -Mere qavatlar, ne ağlarsız? Menim köprüm yanında bu qovğa nedir, niye şiven edirsiz?- dedi. Ayıtdılar: -Xanım bir yaxşı yi-ğidimiz öldi, ana ağlarız, dediler. Deli Domrul aydır: Mere, yiğidinizi kim öldürdi? Al qanatlı Ezrayil ol yiğidin canm aldı. Deli Domrul aydır: – Mere Ezrayil dedügünüz ne kişidir kim, adamm canm alur? Ya Qadir Allah, birliğin, varlığın, haqıçcün, Ezrayil’ı menim gö-züme göstergil, savaşayım, çekişeyim, dürişeyim, yaxşı yiğidin canm qurtarayım. Bir dexi yaxşı yi-ğidin canm almıya, – dedi. Qayıtdı döndi Deli Domrul, evine geldi.
Heq Teala’ya Domrul’un, sözi xoş gelmedi:
– Baq, baq, mere deli qavat. Menim birliğim bilmez, yarligüme şükr qılmaz. Menim ulu der-gahımda geze, menlik eyleye?- dedi.
Ezrayil’e buyuruq eledi kim, ya Ezrayil var, ol dexi deli qavatın gözüne göringil, benizin saratğıl? – dedi. Canım xırlatğıl, alğıl! dedi.
Deli Domrul qırq yigid ilen yeyüb-içüb otu-rarken nagahandan Ezrayil çıqageldi. Ezrayü’i ne çavuş gördi, ne qapuçı. Deli Domrul’un görer gözi görmez oldı, tutar elleri tutmaz oldı. Dünya alem Deli Domrul’un gözüne qarannu oltı. Çağırıb Deli Domrul soylar, görelim, xanım ne soylar, aydar:
Mere, ne heybetlü qocasan? Qapuçılar seni görmedi, Çavuşlar seni tuymadı. Menim görer gözlerim
görmez oldı. Tutar menim ellerim
tutmaz oldı. Ditredi menim canım
cuşa geldi.
Altun ayağım elimden yere düşdi. Ağzım içi buz kibi, Sünüklerim tuz kibi oldı. Mere saqalacığı ağca qoca Gözcügezi cönge qoca Mere ne heybetlü qocasan, değil mana! Qodam-belam toqmar bu gün sana, – dedi.
Böyle digec Ezrayil’in açığı tutdı, Aydır:

Mere, deli qavat!
Gözüm cönge idigin ne beğenmezsen?
Gözi gökçek qızlarun gelinlerin
canın çoğ almışam Saqalım ağarduğm ne beğenmezsen Ağ sagallu, qara saqallu yiğitlerin
canın çoğ almışam Saqalım ağarduğunm me’nası budur – dedi.
Mere, deli qavat, ögünürdin, deyirdin “Al qa-natlu Ezrayil menim elüme girse, öldüreydim; yaxşı yiğidin, canın onun elinden qurtaraydım, -deyirdin. İmdi mere deli, geldim ki, senin canın alam. Verer misen, yoxsa menimle cenğ eder misen? – dedi.
Deli Domrul aydır: Mere al qanatlu Ezrayil, sen misen? -dedi. Evet menem! -dedi. Evet, men aluram, -dedi. Deli Domrul aydar: Mere qapuçılar qapunı qapan!- dedi. Mere Ezrayil, men seni gen yerde isterdim, tar yerde eyü elüme girdin. Ola mı? dedi. Men seni öldüreyim, yaxşı yiğidin canın qurtarayım! -dedi. Qara qılıcm sıyırdı, eline aldı. Ezrayil’i çalmağa hemle qıldı. Ezrayil bir gögerçin oldı: pencereden uçdı-getdi.
Ademiler evreni Deli domrul elin eline çaldı, qas-qas güldi. Aydar: – Yiğitlerim, Ezrayil’in gözin ele qorxutdum ki, gen qapuyı qodi, tar bacadan qaçdı. Cünki menim elümden gögerçin kibi quş oldı, uçdı. Mere, men anı qormıyam toğana al-dırmayınca? – dedi. Turdı, atına bindi. Toğanm eline aldı, ardına düşdi. bir iki gögerçin öldürdi, döndi evine geli yürürken Ezrayil atının gözine gö-ründi. At ürkdi. Deli Domrul’ı götürdi, yere urdı. Qara başı bunaldı, bunlu qaldı. Ağ göksinin üze-rine Ezrayil basub qondı. Baya mırlardı. Şimdi xır-lamağa başladı. Aydır:
Mere Ezrayil, aman!
Tenri’nin birliğine yoqdur güman!
Men seni böyle bilmez idim.
Oğurlaym can alduğm tuymaz idim
Düğmesi böyük bizim tağlarımız olur
Ol tağlarumızda bağlanımız olur
Ol bağların qara sabamları, üzümi olur
Ol üzümi sıqırlar, al serabı olur.
Ol şerabdan içen esrük olur
Şerabluydım tuymadım, ne söyledim,
bilmedim
Beyliğe usanmadım, yiğitliğe toymadım Canım alma, Ezrayil, -meded!- dedi.
Ezrayil aydır: – Mere, deli qavat, mana ne yal-vararsan, Allah Teala’ya yalvar. Menim de elimde ne var. Men dexi bir yumuş oğlanıyam, – dedi. Deli Domrul aydır: Ya pes can veren, can alan Allah
Teala mıdır?
– Beli odur!- dedi. Döndi Ezrayil’e: Ya pes sen ne eylemekluq dasan? Sen aradan çıqğıl, men Allah Teala bile xeberleşim, dedi.
Deli Domrul burada soylamış, görelim, xanım, ne soylamış, -Aydır:
Yucalardan yucasan, Kimse bilmez necesen. Görklü Tenri Nece cahiller seni Gögde arar,
Yerde ister,
Sen xud möminler könlindesen Daim turan cabbar Tenri Baqi qalan settar Tenri, Menim canımı alur olsan, sen alğıl! Ezrayil’e almağa qomağıl!- dedi.
Allah Teala’ya Deli Domrul’ın burda sözü xoş geldi. Ezrayil’e nida eyledi. Kim çün deli qavat menim birliğim bildi, birligüme şükür qıldı, Ya Ez-rayil, Deli Domrul’a can yerine can bulsun. Anun canı azan olsun! – dedi. Ezrayil aydır: – Mere Deli Domrul Allah Teala’nm emri böyle oldu ki, Deli Domrul canı yerine can bulsun, onun canı azad olsun! -dedi.
Deli Domrul aydır: “Men nece can bulayım? Meğer bir qoca babam, bir qarı anam var; gel ge-delim, ikisinden biri bolay ki, canın vere, alğıl menim canımı qoğıl,” dedi.
Deli Domrul sürdi, babası yanına geldi. Ba-basının elini öpüb soylamış, görelim, xanım ne soy-lamış, – aydır;
Ağ saqallu eziz, izzetlü, canım baba! Bilür misen neler oldı? Küfr söz söyledim, Heq Teala’ya xoş gelmedi. Gög üzerinde al qanadlu Ezrayil’e Emr eledi, uçub geldi
Ağca menim köksüm basıb qondı. Xırıldadıb tatlı canım alur oldı.
Baba, senden can dilerem, verer misen? Yoxsa “Oğul, Deli Domrul!” deyü ağlar
mısan?
Babası aydır: .
Oğul, oğul, ay oğul! Canım paresioğlul!
Toğduğmda toquz buğra öldürdüğün,
aslan oğul!
Dünlügi altım ban evimin qebzesi oğul! Qaza benzer qızımm, gelinimin çiçeği oğul!
Qarşu yatan qara tağım gerekse, Söyle, gelsün,- Ezrayil’in yaylası olsun! Souq, souq binarlarım gerekse,
ana içet olsun! Tavla tavla şahbaz atlarım gerekse,
ana binet olsun! Qatar qatar develerim gerekse
ana yüklet olsun! Ağayılda ağca qoyunım gerekse Qara mudbaq altında anun şuleni olsun! Altun- qümüş pul gerekse, .
ana xerclıq olsun!
Dünya şirin, can eziz, Canıma qıyabilmen, bellü bilgil! Menden eziz, menden sögülü anadır, oğul, anana var – dedi,
Deli Domrul babasından yüz bulmayıb sürdi, anasına geldi.
Aydır:
Ana bilir misen neler oldı? Gög yüzinden al qanatlu Ezrayil uçub
geldi.
Ağca menim köksümi basıb qondı. Xırladıb canım alur oldı. Babamdan can diledim, amma vermedi, Senden can dilerem ana,
canın mene verer misen? Yoxsa “Oğul, Deli Domrul!” deyü ağlar
mısan?
Acı tırnaq ağ yüzüne çalar mısan? Qarğu kibi ara saçın yolar mısan, ana? dedi.
Anası burada soylamış, görelim xanım, ne soylamış. Anası aydır:
Oğul, oğul, ay oğul!
Toquz ay tar qarnımda götürdigim oğul! Tolma beşiglerde beledügim oğul! On ay deyende dünya yüzine getürdigim
oğul!
Tolab-tolab ağ südimi emzirdiğim oğul! Ağca burclı hasarlarda tutılaydm oğul!
Sası dinlü kafer elinde tutsaq olaydın, oğul! Altun-aqca gücine salubanı seni
qurtaraydım, oğul!
Yaman yere varmışsan, varabilmen. Dünya şirin, can eziz! Canımı qıya bilmen bellü bilgil, -dedi.
Anası dexi canın vermedi. Böyle degec Ezrayil geldi Deli Domrul’un canın almağa. Deli Domrul aydır:
Mere Ezrayil, aman!
Tenri’nin birliğine yoqdur güman!
Ezrayil aydır: Mere deli gavat! Dexi ne aman dilersen? Ağ sagallu baban yanma vardın, can ver-medi. Ağ birçeklü anan yanma vardın, can ver-medi. Dexi kim verse gerek? -dedi. Deli Domrul aydır: Hesretim vardır, bulışayım, -dedi. Ezrayil aydır: -Mere deli, hesretin kimdir? Aydır: Yad qızı helalim var, andan menim iki oğlancığım var, ema-netim var, ısmarlaram anlara, andan sanra menim canım alarsan, -dedi. Sürdi helali yanına geldi. Aydır.
Bilür misen, neler oldı? Gög yüzinden al qanatlu Ezrayil uçub
geldi.
Ağca menim köksümi basub qondı. Tatlu menim canımı alur oldı Babama “ver” dedim, vermedi. Anama vardım can vermedi, “Dünya şirin, can tatlu” dediler:
İmdi:
Yüksek-yüksek qara tağlarım Sana yaylaq olsun! Souq souq sularım Sana içet olsun!
Tavla-tavla şahbaz atlarım
Sana binet olsun! Qatar-qatar develerim Sana yüklet olsun! Ağayilde ağca qoyunım Sana şulen olsun! 1 Gözün kimi tutarsa Könlün kimi severse Sen ana varğıl! İki oğlancığı ögsüz qomağıl!- dedi.
Övret burada soylamış, görelim, xanım ne soy-lamış, aydır:
Ne dersen, ne söylersen,
Göz açub gördügim!
Könül verüb sevdügim!
Qoç yiğidim, şah yiğidim,
Tatlu damağ verüb, soruşduğım,
bir yastıqda baş qoyub emişdigim Qarşu yatan qara tağları Senden sonra men neylerem?
Yaylar olsam, menim gorum olsun! Souq-souq suların içer olsam, Menim qanım olsun!
Altun-ağcan, xercleyür olsam, Menim kefenim olsun
Tavla-tavla şahbaz atun biner olsam, Menim tabutum olsun! Senden sonra bir yiğidi sevib
varsam, bile yatsam, Ala yılan olub, meni soqsun! Senin ol müxennet anan-baban Bir canda ne var ki, sana qıyamamışlar? Erş tanığ olsun, kürsi tanığ olsun Yer tanığ olsun, gög tanığ olsun . Qadir Tenri tanığ olsun Menim canım, senin canma qurban olsun! –
dedi.
Razı oldı. Ezrayil xetunın canını almağa geldi. Ademiler evreni yoldaşına qıyamadı. Allah Teala’ya burada yalvarmış, görelim nece yal varmış. Aydır:
Yucalardan yucasan, Kimse bilmez necesen! Görklü Tenri ,
Çoq cahiller seni
gögde arar, yerde ister
Sen xud möminlerin könlündesen Daim turan cabbar Tenri, Ulu yollar üzerine İmaretler yaparım senin içün. Ac görsem toyurayım senin çün. Yalmcıq görsem tonadayım senin içün! Alursan ikimüzün canın bile alğıl! Qorsan ikimüzün canın bile qoğıl! Keremi çoq Qadir Tenri! -dedi.
Heq Teala’ya Deli Domrul’un sözi xoş geldi. Ezrayil’e emr eledi: “Deli Domrul’un atasmm-anasmm canın al! Ol iki helala yüz qırq yıl ömr verdim” dedi. Ezrayil dexi babasının anasının defi canın aldı. Deli Domrul yüz qırq yıl dexi yol-daşıyla yaş yaşadı.
Dedem Qorqud geliben boy boyladı, soy soy-ladı. “Bu boy Deli Domrul’un olsun. Menden sonra alb ozanlar söylesün! Alnı açuq comerd erenler dinlesün!” -dedi.
Yum vereyim xanım!
Yerlü qara tağlarım, yıqılmasun!
Kölgelice qaba ağacın kesilmesün
Qamm aqan görklü suyun, qurımasm
Qadir Tenri seni namerde möhtac etmesün!
Ağ alnunda beş kelme dua qıldıq qebul olsun!
Yığışdırsun, duruşdursun, Günahınızı adı görklü Mehemmed’e ba-ğışlasun! Xanım hey.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s